Διοίκηση Ιδρύματος

 

Πιστεύω ακράδαντα ότι το πρόβλημα της Ανώτατης Εκπαίδευσης στη χώρα μας είναι ένα πρόβλημα διοίκησης των Ιδρυμάτων μας. Δεν θα αναλύσω εδώ τα του αυτοδιοίκητου των ΑΕΙ που κατοχυρώνεται στο άρθρο 16 του Συντάγματος. Είναι μια έννοια που δεν την προσεγγίζουν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Προσωπικά, θεωρώ ότι με την έννοια αυτή προσδιορίζεται η αυτονομία του ΑΕΙ και δεν πρόκειται απλά για έναν τρόπο ανάδειξης της διοίκησής του χωρίς ανάμειξη της Πολιτείας ή τρίτων. Η αντίθετη έννοια του αυτοδιοίκητου για μένα δεν είναι το ετεροδιοίκητο, η δυνατότητα δηλαδή της Πολιτείας ή κάποιων άλλων να μας διοικούν ή να ορίζουν τα όργανα διοίκησής μας. Η αντίθετη έννοια είναι ο ετεροκαθορισμός της διοίκησης ως λειτουργικής έννοιας και όχι μόνο οργανικής. Τι νόημα έχει η αυτοδιοίκησή μας όταν για καθετί που κάνουμε, εξαρτώμεθα είτε από την ρύθμιση της Πολιτείας είτε από την απόφαση, την άδεια ή την έγκριση του Υπουργείου; Σε κάθε περίπτωση, η έννοια θα πρέπει να ανανοηματοδοτηθεί και, διευρυνόμενη, να μας χαρίσει την αυτονομία που πιστεύω πως θέλησε ο Συντακτικός νομοθέτης του 1975, αλλά και που συνάδει με όλα τα σύγχρονα ρεύματα διοίκησης των πιο καλών Πανεπιστημίων του κόσμου.

Αυτό, βεβαίως, είναι θέμα κυρίως του νομοθέτη, ο οποίος θα πρέπει να αποφασίσει να χαλαρώσει τον σφικτό εναγκαλισμό της Ανώτατης Εκπαίδευσης από τη ρύθμιση της κεντρικής εξουσίας. Θέλουμε πραγματικά ένα πλαίσιο, εντός του οποίου να μπορούμε να δομήσουμε την οργάνωσή μας και να λειτουργήσουμε, αξιοποιώντας την παράδοσή μας, τις ικανότητές μας, τη φήμη μας, ακόμη και το εκτόπισμά μας, αν θέλετε, που θα μας βοηθήσει να καταστήσουμε το Αριστοτέλειο το πρώτο πανεπιστημιακό ίδρυμα στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή.

Η αυτονομία, όμως, συνεπάγεται αυξημένες ευθύνες και για μας. Και δεν εννοώ μόνο τους συναδέλφους που ασκούν διοίκηση, αλλά όλους μας. Το Πανεπιστήμιο γίνεται πλέον δική μας υπόθεση. Μπορούμε να αναλάβουμε την ευθύνη της; Προσωπικά, θέλω να πιστεύω πως είμαστε σε θέση να απαντήσουμε θετικά σε μια τέτοια πρόκληση, την οποία ευελπιστώ πως θα μας δώσει η Πολιτεία, προδιαγράφοντάς μας ένα νέο θεσμικό πλαίσιο σε επίπεδο Ιδρυμάτων, που θα μας καθιστά υπεύθυνους για την οργάνωση και τη λειτουργία μας.

Στο πλαίσιο αυτό θα χρειαστεί να (ξανα)δούμε τον Οργανισμό και τον Εσωτερικό Κανονισμό μας. Δεν πρόκειται για απλή υπόθεση, ούτε εύκολη. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να επαινεθεί η προσπάθεια της πρυτανείας Μήτκα να ολοκληρώσει τον Οργανισμό του Α.Π.Θ. Πλην όμως, η προσπάθεια αυτή αναλήφθηκε στο προδιαγεγραμμένο πλαίσιο ενός νόμου, που αφήνει ελάχιστα περιθώρια στα Πανεπιστημιακά Ιδρύματα να καθορίσουν ένα άλλο μοντέλο διοίκησής τους. Με το πεπαλαιωμένο πρότυπο ενός ΝΠΔΔ και τους κανόνες της δημόσιας διοίκησης, το ελληνικό Πανεπιστήμιο δεν πρόκειται να καταφέρει να λειτουργήσει ανταγωνιστικά σε έναν κόσμο που δεν θα μπορούν για πολύ να το προστατεύουν διατάξεις περί μονοπωλιακής παροχής υπηρεσιών ανώτατης εκπαίδευσης στον Ευρωπαϊκό χώρο. Στο πλαίσιο αυτό, επιζητούσαμε ανέκαθεν να απεξαρτηθούμε από τις δομές και τους κανόνες αυτούς, δημιουργώντας παράλληλες δομές και θεσπίζοντας ειδικούς κανόνες για να μπορέσουμε να λειτουργήσουμε αποτελεσματικά. Παράδειγμα οι ΕΛΚΕ, που ως δομή εντάσσονται πλέον στον ψηφισθέντα Οργανισμό, ενώ στο εξής διέπονται από τους κανόνες του δημόσιου λογιστικού.